 | |||
| Embassy of the Kingdom of the Netherlands in Kampala, Uganda | Nederlands | ||
Homepage >
Trade and investment >
trade and investment bulletin (in Dutch) trade and investment bulletin (in Dutch) Algemeen economisch bulletin Uganda augustus 2007
Samenvatting Ondanks een aantal beperkende factoren zet de trend van gestage economische groei in Uganda door. Buitenlandse investeerders tonen in toenemende mate interesse in het land dat in november 2007 gastheer is van de Commonwealth Heads of Government Meeting (CHOGM). Niettemin zijn er veel uitdagingen, waarvan een matige infrastructuur (wegen en energievoorziening) en een onderontwikkelde financiële sector de belangrijkste zijn. Ondanks de inzet van de Ugandese overheid om deze knelpunten aan te pakken, is verbetering slechts stapsgewijs te verwachten. Kansen voor het bedrijfsleven liggen o.a. in agro-processing, telecom, energiewinning en toerisme.
1 Macro-economische trends
Uganda wordt vaak aangehaald als een succesvol voorbeeld van structurele economische groei in Afrika. Sinds het aantreden van President Yoweri Museveni en zijn National Resistance Movement (NRM) in 1986 heeft de economie niet alleen een gestage jaarlijkse groei vertoond, het percentage van de bevolking dat onder de armoedegrens van 1 USD per dag leeft is bovendien afgenomen van 56% tot ongeveer 31% in 2006. Mede dankzij een gedisciplineerd macro-economisch beleid is Uganda een populaire bestemming voor begrotingssteun van donoren geworden. De totale bijdrage van donoren aan de Ugandese overheidsbegroting wordt geschat tussen de 40 en 50%.
Het lukt Uganda vooralsnog de positieve economische lijn vast te houden. De door het IMF verwachte groei van het Ugandese Bruto Binnenlands Produkt (BBP) in het financiële jaar 2007 bedraagt 6.0%. Dit is een aanmerkelijk hoger percentage dan het wereldwijd gemiddelde (4.8% groei) en de groei die wordt verwacht voor de 27 EU-lidstaten (2.7%). Toch blijft de voorspelde economische groei achter bij de streefcijfers van de Ugandese overheid. Met het oog op de zeer snel aanwassende bevolking (3.3% op jaarbasis) is volgens experts een feitelijke economische groei van tenminste 7 a 8 % nodig om de koopkracht voor grote groepen in de samenleving significant te verbeteren.
Het inflatiecijfer voor 2007 zal ongeveer 6.4% bedragen (Bron: Economist Intelligence Unit July 2007). Inflatiecijfers in Uganda worden voor een belangrijk deel bepaald door de prijsschommelingen in voedselproducten. De recente daling in inflatie kan deels verklaard worden door de relatief gunstige weersomstandigheden in 2006, waardoor de agrarische productie toenam en voedselprijzen een negatieve trend vertoonden. Hoge internationale olieprijzen en de hoge kosten voor electriciteitsvoorziening in Uganda hebben echter een negatief effect gehad op het inflatiecijfer. Omdat op korte termijn geen oplossing voor de energieproblematiek is voorzien, is de verwachting dat dit ook in 2007/2008 het geval zal zijn.
De zogenaamde directe buitenlandse investeringen (FDI) in Uganda nemen toe. Volgens het ‘Snapshot Africa’ rapport van de Wereldbank groeien de FDI in Uganda sinds 1999 met zo’n 7 % per jaar. Dit beeld wordt bevestigd in de periodieke persberichten van de Uganda Investment Authority (UIA). De UIA is het Ugandese orgaan dat verantwoordelijk is voor de voorlichting aan en begeleiding van nieuwe (buitenlandse) investeerders.
Volgens de UIA zijn de totale geplande investeringen in Uganda in het financiële jaar 2006-2007 zelfs verdrievoudigd tot 2.18 miljard dollar. Deze spectaculaire kunnen enigszins in perspectief worden geplaatst. Enerzijds nemen de investeringen dit jaar enorm toe door de voorbereidingen op de in november te houden Commonwealth Heads of Government Meeting (CHOGM), waarvan Uganda de gastheer is. In het kielzog van deze politieke top zal ook er ook een grote Business Meeting worden gehouden, waar Uganda zich hoopt te profileren als aantrekkelijke bestemming voor investeringen. Anderzijds was 2006 een onzeker jaar vanwege de voor het eerst gehouden verkiezingen onder het nieuwe meerpartijenstelsel. Bovendien gaat het in de cijfers van de UIA om geplande, niet om gerealiseerde investeringen. De optelsom is gemaakt op basis van de licenties die door de UIA zijn afgegeven in een bepaalde periode. Het is dus onduidelijk welk percentage hiervan daadwerkelijk zal worden gerealiseerd.
De lijst met buitenlandse investeerders wordt aangevoerd door de Verenigde Arabische Emiraten, India en het Verenigd Koninkrijk. Nederland, tevens een van de belangrijkste exportpartners van Uganda, is met ruim 59 miljoen dollar de nummer 5 op de lijst van buitenlandse investeerders. Dit is echter incidenteel: de hoge notering is vooral te danken aan de betrokkenheid van de Nederlandse Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO) bij de nog te bouwen Bujagali waterkrachtcentrale in de Nijl.
2 Externe handelsrelaties Uganda
Uganda’s buitenlandse handel wordt gekenmerkt door een kleine maar groeiende exportsector, maar ook door een significant tekort op de handelsbalans van ongeveer 1,1 miljard USD in het Ugandese financiële jaar 2005-2006. Het verschil tussen import en export neemt bovendien toe, getuige de groeicijfers voor import (16.5%) en export (11.6%).
De Ugandese exportwaarde bedraagt zo’n 12% van het BBP. Dat is laag, ook als dit wordt vergeleken met andere Afrikaanse ‘ingesloten’ landen als Ethiopië (15%) en Zambia (31.9%).
De export bestaat voornamelijk uit vis en producten uit de land- en tuinbouwsector. Door de geografische ligging van Uganda, ver van zee en omsloten door landen met een (net zo) slechte infrastructuur, zijn de transportkosten voor het extern vermarkten van producten relatief hoog. Zo bedragen de kosten voor vervoer naar Nederland per luchtvracht momenteel rond de 2 USD per kilo. Het verschepen van goederen via de haven van Mombasa is weliswaar per kilo goedkoper, maar ook veel tijdrovender. Bovendien brengt dit grote risico’s op vertraging met zich mee. Afhankelijk van de zeeroute moet voor transport naar Nederland rekening worden gehouden met een periode varierend van vier weken tot enkele maanden. Voor versproducten uit de land- en tuinbouw is dit vooralsnog dan ook niet geschikt.
Omdat Uganda tot de minst ontwikkelde landen (MOL) behoort, valt de export van Ugandese producten naar de Europese Unie (EU) onder het zogenaamde ‘Everything but Arms’ (EBA) verdrag. Dit betekent dat door de EU geen importheffing wordt berekend voor alle Ugandese producten behalve wapens. Op dit moment wordt tussen de EU en een aantal landen in de regio Oost en Zuid Afrika (COMESA) onderhandeld over de nieuwe Economic Partnerships Agreements. Onder druk van de WTO moeten deze EPA’s voor 1 januari 2008 in de plaats komen van de begunstigingsclausules op het gebied van handel die onder het Cotonou-verdrag zijn opgesteld. De onderhandelingen over de EPA’s, waarin ook de markttoegang voor Europese producten in o.a. Uganda wordt geregeld, worden door de Europese Commissie gevoerd. De voor Uganda gunstige voorwaarden van het EBA-verdrag blijven echter van toepassing, ook als niet tijdig tot overeenstemming over de nieuwe EPA’s kan worden gekomen.
Als lid van de douane-unie van de East African Community (EAC), tezamen met Kenia, Tanzania en sinds juli 2007 ook Rwanda en Burundi, hanteert Uganda een gemeenschappelijk buitentarief van 25% op de import van ‘finished products’. Voor ruwe materialen en kapitaalgoederen geldt een 0% tarief, voor halffabrikaten geldt een importtarief van 10%. Voor een gespecificeerde lijst van 59 producten, waaronder melk, suiker en cement, geldt een hoger buitentarief dan 25%. Meer informatie hierover is te vinden op de site van de Uganda Revenue Authority,
Binnen de EAC is overigens sprake van asymmetrische handelsliberalisering: zo heeft het rijkere Kenia vanaf dag 1 (1 januari 2005) de nultarieven doorgevoerd, terwijl Uganda dit ten opzichte van Kenia in de loop van 5 jaar stapsgewijs doorvoert. Het is tekenend dat in 2005 nog geen 20% van de totale handel door de toenmalige EAC-leden intraregionaal was. In vergelijking tot intraregionale handel op andere continenten is dit laag. Uganda importeert echter relatief veel vanuit buurland Kenia: ongeveer een derde van de totale import. Andere belangrijke herkomstlanden van Ugandese import zijn de Verenigde Arabische Emiraten (via Dubai), Zuid Afrika, India en China. Belangrijke importgoederen zijn olie/brandstoffen, plantaardige oliën, machines en chemische producten.
3 Handelsrelaties Uganda-Nederland
De handelsbetrekkingen tussen Nederland en Uganda bestaan vooral uit Ugandese export naar Nederland. De (in absolute termen bescheiden) exportrelatie met Nederland is gecentreerd rond met name vis, bloemen en koffie. De bloemensector, waarin relatief veel Nederlandse ondernemers actief zijn, neemt een groot aandeel van de export naar Nederland voor haar rekening. De sector maakt een moeilijke periode door, waarin hoge kosten voor energie en transport de marges binnen de sector onder druk zetten. De Ugandese overheid heeft in het voorjaar van 2007 evenwel een pakket maatregelen aangekondigd die de groei van de bloemensector kan bevorderen. Het gaat ondermeer om de introductie van een ‘income tax holiday’ van 10 jaar voor nieuwe en reeds gevestigde exporteurs van eindproducten en kapitaalgoederen. Om voor de regeling in aanmerking te komen dient de exporteur minstens 80% van zijn productie te exporteren. Deze regeling zal overigens van toepassing zijn op alle exporteurs, dus niet alleen de tuinbouwsector.
Uganda importeerde in 2006 ter waarde van ongeveer 23 miljoen Euro aan goederen uit Nederland. Het betrof met name machines en machineonderdelen, chemische producten, medicijnen en medische instrumenten, en kantoorbenodigdheden. Hoewel de omvang bescheiden blijft, is wel sprake van een toename ten opzichte van 2003, toen de importwaarde 14.1 miljoen Euro bedroeg. Uitgebreide cijfers hierover zijn te vinden op de website van de Economische Voorlichtingsdienst (
4 Investeren in Uganda: knelpunten
Het ondernemingsklimaat in Uganda is nog altijd relatief zwak. De meeste indicatoren zoals gebruikt in het Doing Business 2007 rapport vertonen weinig verbetering. Een interactieve versie van dit rapport van de Wereldbank is te vinden op
De belangrijkste knelpunten die voor alle economische sectoren van belang zijn, kunnen als volgt worden samengevat:
1 Energietekorten Gebrekkige energievoorziening blijft een negatieve invloed hebben op het ondernemingsklimaat. De waterkrachtcentrales in de rivier de Nijl hebben onvoldoende capaciteit om aan de vraag naar electriciteit te voldoen, en vooralsnog zijn er te weinig alternatieven voor handen om het probleem terug te dringen. Naar verwachting zal in 2007 begonnen worden met de bouw van de nieuwe Bujagali waterkrachtcentrale in de Nijl, die op termijn (2011) een extra capaciteit van 250 MWH moet genereren. De negatieve effecten van het energietekort voor bedrijven manifesteren zich door vermindering van productie en stijgende productiekosten door de noodzaak in alternatieve energiebronnen (bijvoorbeeld dieselgeneratoren) te investeren. Tot het moment dat de geplande oliepijpleiding van Kenia naar Uganda in 2008 operationeel wordt, zullen de brandstofprijzen bovendien relatief hoog blijven.
2 Matige infrastructuur (wegen) Een recente Wereldbankstudie (het Country Economic Memorandum Uganda) heeft de matige Ugandese infrastructuur aangewezen als de sterkste beperkende factor ten aanzien van economische groei. Er is in de afgelopen jaren onvoldoende geïnvesteerd in de aanleg van nieuwe en het onderhoud van bestaande wegen. De veelvoorkomende corruptie bij de aanbesteding van infrastructurele werken zorgt bovendien voor kwaliteitsverlies. De verdere ontsluiting van belangrijke markten in de regio, waaronder Zuid Soedan, wordt daardoor geremd. Voor het financiële jaar 2007/2008 is een verhoging van het budget voor infrastructuur voorzien van omstreeks 21%. Tevens is er licentie verleend voor de exploitatie van de Ugandese spoorwegen aan een Zuid Afrikaans bedrijf, waardoor het vrachtvervoer per spoor naar Kenia en vice versa in de komende jaren naar verwachting flink zal toenemen.
3 Toegang tot krediet In de afgelopen jaren heeft zich in Uganda een winstgevende banksector ontwikkeld, met diensten die met name zijn toegespitst op korte temijn financiering voor grotere cliënten. De omvang van de sector is echter relatief klein, en veel banken zijn niet in Ugandese handen. Productdifferentiatie ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf, en dan met name kleinere ondernemers in rurale gebieden, is nog onderontwikkeld. Dit betekent dat de uitbreidingsmogelijkheden voor bedrijven zonder grote reserves of cash flow beperkt zijn. De (gewogen) gemiddelde rentevoet in 2006 was 17.89% (Bron: Stanbic Bank Research Economics). Dat de leningen van de private sector in 2006 sterk zijn toegenomen, wordt toegeschreven aan de maatregelen die bedrijven nemen om het energietekort te compenseren (o.a. door de aanschaf van dieselgeneratoren).
5 Investeren in Uganda: kansen
De hierboven beschreven knelpunten betekenen niet dat er voor het buitenlandse bedrijfsleven geen kansen zouden zijn in Uganda. Op de website van de UIA (
- Agro-processing Uganda heeft een enorm potentieel als het gaat om agrarische productie. Dit geldt voor groenten, fruit, koffie, thee, bloemen etc. Mede door het conflict in Noord Uganda is in het afgelopen decennium slechts een klein deel van dit potentieel benut. De totale agrarische produktie is nauwelijks toegenomen en er zijn weinig verwerkende industrieën opgezet. Nu de rust in Noord Uganda lijkt weer te keren liggen hier goede kansen, vooral ook met het oog op opkomende regionale markten als Zuid Soedan en Rwanda. Er zijn reeds enkele Nederlandse bedrijven actief op het gebied van agro-processing, met name in de organische sector.
- Telecom Uganda is een typisch voorbeeld van een Afrikaans land waar het stadium van de ‘landlijnen’ grotendeels is overgeslagen. De Telecomsector in Uganda is in een vroeg stadium geliberaliseerd, met als gevolg dat de groep consumenten van mobiele telefonie binnen enkele jaren is gestegen van bijna nul tot omstreeks 3 miljoen. In korte tijd is de mobiele telefoon geintroduceerd in vrijwel alle lagen van de bevolking. Grootste spelers zijn momenteel MTN en Celtel, die beide een Oost Afrikaanse focus hebben gekozen. Met een totale bevolking van ongeveer 30 miljoen mensen is er zeker sprake van een groeimarkt.
- Energiewinning Het lukt de Ugandese overheid al een aantal jaren niet om aan de groeiende energiebehoefte te voldoen. De realisatie van grote projecten zoals waterkrachtcentrales in de rivier de Nijl vergt bovendien veel tijd. De overheid is daarom actief op zoek naar investeerders in de energiesector die kunnen bijdragen aan een snellere groei van de sector. Momenteel worden er verschillende initiatieven ontplooid om energie te winnen uit organisch afval en huisafval, maar ook het doorontwikkelen van zonne-energie en wind-energie heeft volop aandacht.
In de zomer van 2006 is bovendien een groot oliereservoir aangetroffen in Lake Albert. Sindsdien wordt er door twee bedrijven (Heritage Ltd, Canada en Tullow Oil, Verenigd Koninkrijk) verder onderzoek gedaan naar de exploitatiemogelijkheden. De vooruitzichten op winning van olie in de komende jaren zijn gunstig. Behalve een algemene impuls voor de economie betekent dit waarschijnlijk ook een verdere ontwikkeling en diversificatie van de Ugandese energiesector.
- Toerisme Uganda wordt van oudsher de ‘Parel van Africa’ genoemd, maar ze heeft die titel nooit zo te gelde kunnen maken als andere toeristische trekpleisters in de regio, zoals Kenia en Tanzania. Dat had deels te maken met het ‘moeilijke’ imago van het land in het westen en met het voortdurende gewapende conflict in het Noorden.
Uganda heeft weliswaar minder ‘groot wild’ dan haar buurlanden, maar de diversiteit aan flora en fauna is groter. Uganda beschikt over een aantal adembenemende parken, de bronnen van de Nijl, een aantal spectaculaire watervallen en over de grootste populatie berggorilla’s ter wereld. Ondanks de groeiende aantallen toeristen in recente jaren is de toeristische infrastructuur echter achtergebleven. Indien de vrede in Noord Uganda bestendig blijkt, zou Uganda verder uit kunnen groeien tot een populaire vakantiebestemming. De ontwikkeling van een goed aanbod voor elk marktsegment is daarvoor echter wel een voorwaarde.
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
www.ugrevenue.com
